Cirkels van persoonlijk functioneren

Wij mensen zijn als een ijsberg.
Alleen het topje van ons functioneren, ons gedrag, is zichtbaar voor de buitenwereld. Het merendeel van de ijsberg ligt verscholen onder de wateroppervlakte. Dit grote onderwaterdeel van wel 95% komt overeen met diverse lagen van onze persoonlijkheid die richting geven aan ons handelen. Het is belangrijk om te realiseren dat deze lagen bestaan en te weten wat bij jou speelt op welke laag. Hiermee heb je knoppen in handen om jezelf te sturen naar het meest effectieve gedrag. Je bent het meest effectief als de onderliggende lagen met elkaar in overeenstemming zijn. Deze lagen van de ijsberg worden ook wel cirkels van persoonlijk functioneren genoemd.

Bijvoorbeeld
Stel dat je een vaardigheidstraining ‘grenzen stellen’ volgt. Je merkt echter dat anderen niet overtuigd zijn dat jouw ‘nee’ ook een werkelijk ‘nee’ is. Als ze maar lang genoeg aandringen verandert jouw nee in een ja. De cirkels van persoonlijk functioneren geven inzicht waarom voor jou nee-zeggen ingewikkeld is en resulteert in niet overtuigend gedrag.

De binnenste cirkel is je kern. Andere woorden zijn identiteit, ik, zijnsniveau. Bij de andere cirkels kun je veranderingen aanbrengen, dit niveau is onveranderbaar. Deze cirkel is de essentie van wie en hoe je bent.

De 2e cirkel is die van de waarden. Waarden zijn zaken als dienstbaarheid, betrokkenheid of rechtvaardigheid. Het plaatje laat zien dat waarden heel dicht bij je kern liggen. Als in het voorbeeld van het nee-zeggen, de waarde dienstbaarheid voor jou belangrijk is, is het logisch dat het lastig nee zeggen is. Dat druist in wat jij belangrijk vindt en waar je voor staat. Waarden horen bij jou en deze wil je ook niet zomaar opgeven. Wel kun je onderzoeken of een waarde (nog) wel echt bij jou past of dat het meer een waarde van je ouders of van je omgeving is. Waardenconflicten kunnen ons diep raken en hevig emotioneren. Bijvoorbeeld een conflict met een medewerker of collega over de mate van collegialiteit of betrouwbaarheid. Waarden vormen je diepste drijfveren. Ze geven richting aan ons handelen en hoe we in het leven willen staan.

De 3e cirkel is die van de overtuigingen. Bijvoorbeeld ‘dienstbaarheid is belangrijk en het is logisch dat je voor elkaar klaar staat’. Overtuigingen kunnen echter makkelijk omslaan in belemmerende overtuigingen, zoals ‘ik moet altijd beschikbaar zijn’. Als je dan een keer nee wilt zeggen, terwijl een stemmetje in jou zegt ‘ik moet beschikbaar zijn’ dan wordt jouw ‘nee’ nooit een stevig, overtuigend ‘nee’. Je kunt deze irrationele gedachte dan consequent ombuigen naar gedachten als ‘ook ik mag grenzen stellen’ of ‘ik ben een prettige collega, ook als ik zee zeg’. Een belemmerende overtuiging werkt krampachtig, kost energie en kan contraproductief werken. Door te leren irrationele overtuigingen om te buigen naar rationele overtuigingen, ontstaat effectief gedrag.

De 4e cirkel is die van de kwaliteiten. Bijvoorbeeld doelgerichtheid, ondernemend, luisteren. Kenmerkend van kwaliteiten is dat ze geen energie kosten, dat ze je moeiteloos afgaan. Jouw kwaliteiten kunnen voor jou zo gewoon zijn dat je je er niet altijd van bewust bent. Op deze laag kun je onderzoeken of je eigen kwaliteiten tot zijn recht komen of dat er kwaliteiten zijn die je meer kunt gaan inzetten.

De 5e cirkel is die van de vaardigheden. Het kenmerk van vaardigheden is dat deze zijn te leren. Het is daarom ook de cirkel die het meest ver van je kern af ligt. Echter je kent wellicht ook de ervaring dat als vaardigheden niet kloppen met de onderliggende cirkels het trucjes blijven en je ze niet echt kunt internaliseren. Bijvoorbeeld een vaardigheid als feedback geven. Als je ondertussen de belemmerende overtuiging hebt ‘wie ben ik om dit te zeggen’ of ik moet ook niet zo moeilijk doen’, dan blijft het een ongemakkelijke, gekunselde vaardigheid.

Alleen de 6e cirkel, de buitenste laag, ons gedrag is zichtbaar voor anderen. Hoe meer je gedrag klopt met de onderliggende lagen hoe prettiger en steviger je je voelt en hoe effectiever je handelt. Je vertoont dan congruent gedrag zonder verwarrende signalen.

Als je wilt werken aan effectiever gedrag zal het duidelijk zijn dat het belangrijk is te weten in welke cirkel iets wringt en hoe je dit kunt ombuigen!



Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Schrijf je in voor de nieuwsbrief